Đồng bằng sông Cửu Long hiện là vùng nguyên liệu chủ lực của ngành dừa cả nước, cung cấp nguồn nguyên liệu cho hàng trăm doanh nghiệp chế biến sâu phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu. Từ các sản phẩm truyền thống như cơm dừa, dầu dừa, nước dừa đến những sản phẩm giá trị gia tăng phục vụ ngành thực phẩm, mỹ phẩm, dược phẩm và vật liệu xanh, cây dừa đang đóng góp ngày càng quan trọng vào tăng trưởng xuất khẩu nông sản của Việt Nam.
Tuy nhiên, để duy trì đà tăng trưởng và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường nhập khẩu, việc xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, đạt chuẩn hữu cơ quốc tế, có hệ thống quản lý và truy xuất nguồn gốc chặt chẽ là yêu cầu cấp thiết. Ngành dừa Việt Nam đang bước sang giai đoạn phát triển mới, lấy chế biến sâu và minh bạch sản xuất làm nền tảng. Nhu cầu đầu tư vùng nguyên liệu hữu cơ quốc tế có kiểm soát của các doanh nghiệp ngày càng lớn. Hiện cả nước có khoảng 55.000 ha dừa được chứng nhận hữu cơ và gần 10.000 ha đang trong quá trình đánh giá.
Tại Vĩnh Long với hơn 120 nghìn hecta, chiếm 65% diện tích dừa cả nước, địa phương đang tập trung phát triển các vùng nguyên liệu dừa hữu cơ gắn với ứng dụng khoa học- công nghệ, chuyển đổi số và liên kết chuỗi giá trị, nhằm nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh cho ngành hàng chủ lực này. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Vĩnh Long trong tổng diện tích hiện có 30.708,3 ha dừa đã được chứng nhận hữu cơ, sản lượng trung bình khoảng 337,8 triệu trái/năm.
Đối với dừa tươi xuất khẩu sang Trung Quốc, tỉnh hiện có 187 mã số vùng trồng với diện tích 19.439,79 ha, cùng 24 mã số cơ sở đóng gói đủ điều kiện xuất khẩu. Năm 2025, giá trị sản xuất công nghiệp chế biến dừa ước đạt 8.150 tỷ đồng, tăng 5,84% so với năm trước. Kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm từ dừa đạt khoảng 600 triệu USD.
Chuẩn hóa sản xuất tại các vùng nguyên liệu là điều kiện quan trọng để nâng cao giá trị ngành hàng dừa tại Vĩnh Long.
Theo định hướng của tỉnh, đến năm 2030, diện tích dừa dự kiến đạt khoảng 132.000 ha, sản lượng khoảng 1,72 triệu tấn; đến năm 2045 đạt khoảng 140.000 ha, sản lượng khoảng 2 triệu tấn. Riêng năm 2026, tỉnh dự kiến phát triển thêm 13.369 ha vùng nguyên liệu dừa hữu cơ, nâng tổng diện tích hữu cơ lên khoảng 44.077 ha, chiếm gần 36% diện tích dừa toàn tỉnh.
Việc mở rộng vùng nguyên liệu được định hướng gắn với sản xuất hữu cơ, truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải và liên kết chuỗi. Trước yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường và tác động rõ nét của biến đổi khí hậu, những năm gần đây, nhiều nông dân trồng dừa trên địa bàn tỉnh đã mạnh dạn chuyển đổi từ phương thức canh tác truyền thống sang sản xuất hữu cơ, hướng đến cung ứng nguồn nguyên liệu phục vụ đơn vị chế biến xuất khẩu để có thị trường tiêu thụ bền vững.
Gia đình ông Mai Văn Ơn, xã Tam Ngãi chuyển đổi 1ha đất trồng cam kém hiệu quả sang trồng dừa hữu cơ được 10 năm. Những tháng chính vụ (từ tháng 10 đến tháng 2 năm sau), vườn dừa cho năng suất khoảng 2,4 nghìn trái/tháng, những tháng còn lại khoảng 600-700 trái/tháng. Nhờ canh tác hữu cơ nên toàn bộ dừa của gia đình ông được HTX Nông nghiệp Hưng Thành thu mua với giá bình quân luôn cao hơn giá thị trường 10%.
Không chỉ ở xã Tam Ngãi, xã Tiểu Cần cũng xác định dừa là cây trồng chủ lực, với tổng diện tích gần 1.000 hecta; trong đó, 441ha dừa của gần 800 hộ đã đạt chuẩn hữu cơ quốc tế. Địa phương đang phối hợp với Công ty CP Chế biến dừa Á Châu Bến Tre mở rộng mô hình; phấn đấu đến năm 2030, 100% diện tích trồng dừa của xã trở thành vùng nguyên liệu dừa hữu cơ đạt chuẩn quốc tế.
Còn tại xã Song Lộc, dừa được xác định là cây trồng chủ lực với diện tích hơn 1.600 ha; trong đó, dừa sản xuất theo hướng hữu cơ chiếm khoảng 51%. Việc chuyển đổi sang sản xuất hữu cơ không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm mà còn góp phần hình thành vùng nguyên liệu tập trung, tạo nền tảng cho liên kết tiêu thụ và xuất khẩu. Địa phương này đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân chuyển đổi sang canh tác hữu cơ, từng bước thay đổi tập quán sản xuất truyền thống. Nhờ đó, nhiều hộ dân mạnh dạn đầu tư cải tạo vườn dừa, áp dụng kỹ thuật mới, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.
Nhờ đáp ứng yêu cầu về chất lượng và truy xuất nguồn gốc, dừa hữu cơ có giá bán ổn định hơn so với sản xuất truyền thống, đồng thời được doanh nghiệp ký kết bao tiêu dài hạn. Qua đó, nông dân không chỉ nâng cao thu nhập mà còn giảm chi phí đầu vào, hạn chế sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật, góp phần bảo vệ môi trường
Nông dân tại các địa phương đẩy mạnh sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, địa phương đang nghiên cứu, thí điểm sản xuất than sinh học từ phụ phẩm dừa nhằm cải thiện đất, tăng khả năng giữ nước, dinh dưỡng và lưu trữ carbon. Vỏ, xơ, mụn, gáo dừa vì vậy có thể trở thành nguyên liệu cho những sản phẩm mới, mở thêm dư địa đầu tư vào biochar, phân bón hữu cơ và các mô hình kinh tế tuần hoàn.
Định hướng phát triển kinh tế xanh đặc biệt với các ngành hàng nông sản chủ lực của Vĩnh Long đã nhanh chóng thu hút sự chú ý của các đối tác quốc tế. Thông qua Cơ chế tín chỉ chung Việt Nam - Nhật Bản (JCM), Công ty Jizoku (Nhật Bản) đã đề xuất dự án hợp tác phát triển tín chỉ carbon gắn với canh tác dừa hữu cơ tại tỉnh. Theo đề xuất, phía Jizoku sẽ hỗ trợ công nghệ sản xuất than sinh học từ phụ phẩm, kết hợp giảm sử dụng phân bón hóa học. Toàn bộ lượng tín chỉ carbon tạo ra từ quá trình này dự kiến sẽ được Công ty Điện lực Kansai (Nhật Bản) thu mua.
Chương trình phát triển ngành dừa tỉnh Vĩnh Long được triển khai trong giai đoạn 2025 - 2030, định hướng đến năm 2045, với mục tiêu xây dựng ngành dừa trở thành ngành kinh tế quan trọng của tỉnh Vĩnh Long, phát triển theo hướng hiện đại, bền vững, giá trị gia tăng cao; đóng góp lớn vào tăng trưởng kinh tế, giá trị sản xuất công nghiệp và kim ngạch xuất khẩu toàn tỉnh.
Theo đó, Vĩnh Long tiếp tục duy trì và phát triển ổn định diện tích trồng dừa, tập trung phát triển vùng sản xuất dừa tập trung gắn với chuỗi giá trị; đẩy mạnh sản xuất theo tiêu chuẩn GAP, hữu cơ, kinh tế tuần hoàn và thân thiện với môi trường; tăng cường cấp mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc sản phẩm, nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh của sản phẩm dừa trên thị trường trong nước và quốc tế.
Đến năm 2030, tỉnh phấn đấu phát triển cây dừa trở thành ngành hàng chủ lực, với quy mô diện tích khoảng 132.000 ha, sản lượng đạt khoảng 1,72 triệu tấn; diện tích dừa hữu cơ chiếm khoảng 50% tổng diện tích. Cùng với đó, tỉnh phấn đấu có ít nhất 5 dự án đầu tư nhà máy chế biến sâu các sản phẩm từ dừa; giá trị sản xuất ngành chế biến dừa tăng bình quân trên 10%/năm; kim ngạch xuất khẩu sản phẩm dừa tăng bình quân từ 8 - 10%/năm.
Định hướng đến năm 2045, Vĩnh Long phấn đấu diện tích trồng dừa toàn tỉnh đạt trên 140.000 ha, sản lượng đạt 2 triệu tấn; diện tích dừa hữu cơ chiếm khoảng 50 - 55% tổng diện tích dừa. Ngành dừa được định hướng phát triển thành “kinh tế dừa”, thu hút ít nhất 10 dự án đầu tư nhà máy chế biến sâu, từng bước hình thành chuỗi giá trị ngành dừa bền vững, hiệu quả.
Việc phát triển dừa hữu cơ theo tiêu chuẩn quốc tế là hướng đi chiến lược nhằm nâng cao giá trị gia tăng, đáp ứng yêu cầu thị trường xuất khẩu, đồng thời từng bước thực hiện mục tiêu giảm phát thải, phát triển nông nghiệp xanh và bền vững.
Để thực hiện hiệu quả, tỉnh sẽ đẩy mạnh tổ chức lại sản xuất thông qua các tổ hợp tác, hợp tác xã; xây dựng vùng nguyên liệu tập trung đủ điều kiện cấp mã số vùng trồng; tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp trong chuỗi liên kết từ hỗ trợ giống, kỹ thuật, vật tư đầu vào đến bao tiêu sản phẩm, qua đó nâng cao hiệu quả và thu nhập cho người trồng dừa.
Ngành nông nghiệp tiếp tục hướng dẫn nông dân chuyển đổi sang canh tác hữu cơ, hỗ trợ xây dựng mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói; chú trọng cấp mã số xuất khẩu sang các thị trường tiềm năng như châu Âu, Mỹ, Trung Quốc, Hàn Quốc… nhằm nâng cao giá trị và sức cạnh tranh cho ngành dừa địa phương.
Ngoài ra, tăng cường tập huấn kỹ thuật, quản lý dịch hại theo hướng sinh học để đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế; khuyến khích doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm, phát triển hệ thống bảo quản, logistics nhằm chủ động điều tiết nguồn cung, ổn định giá dừa nguyên liệu./.
V. Minh
https://thiennhienmoitruong.vn/